علي بن حسين انصارى شيرازى
437
اختيارات بديعى ( قسمت مفردات ) ( فارسى )
بود كه در سايه خشك كرده باشند و طبيعت وى معتدل بود در وى رطوبتى فضلى بود و گويند گرم و خشك بود در دويم و گويند گرم در سيم و خشك بود در اول و در وى قوت مسخن و قابض و مانع بود و وى لطيفترين بُقُول خوردنى بود و ديسقوريدوس گويد عصاره وى چون با سركه بياشامند قطع نفث دم بكند و كرم دراز بكشد و محرك شهوت جماع بود و چون با آب انار ترش دو شاخ يا سه شاخ بياشامند فواق و غشى و هيضه ساكن كند و با سويق ضماد كردن بر دماميل بگدازاند و اگر بر پيشانى نهند با پوست جو صداع را زايل كند و اگر بر پستانى كه شير آن بسته بود ضماد كنند ورم آن ساكن گرداند و چون با نمك ضماد كنند بر گزندگى سگ ديوانه مفيد بود و چون بر زبان مالند خشونت زبان را زايل كند و چون زن به خود برگيرد پيش از مجامعت منع آبستنى كند و اگر دو شاخ از وى در شير بمالند و رها كنند شير را نگاهدارد از خرابى و وى بغايت معده را نيكو بود و شريف گويد چون بخايند درد دندان را نافع بود و چون بر موضع گزيدگى عقرب مالند عظيم مفيد بود و چون سعوط كنند صاحب خنازير كه طاهر بود بر گردن وى سه نوبت و هر نوبت دانكى از عصاره ورق وى با روغن مفيد بود و صاحب بواسير را عظيم نيكو بود به ورق وى ضماد كردن و گويند بغايت مفيد معده بود خوردن و ضماد كردن و درد معده زايل كند و قوت وى دهد و اشتها آورد و مسخن معده بود و درد قطع كند كه از بلغم و خون بود و ضعف فم معده بود و چون با قدرى عود يا مصطلى بخايند فواق و خفقان زايل كند و مقوى دل و مفرح آن بود و يرقان را دفع كند و بسيار خوردن آن حكه در حلق پيدا كند و گويند مولد رياح و مضر بود به سفل و مصلح وى كرفس بود و بدل وى پودنه جوئى بود بيرونى در صيدنه مىنويسد : بلغت رومى نعنع را اوداسمون و بپارسى پودنه گويند لاتين MENTHA SATIVA فرانسه MENTHE انگليسى SPEARMINT نعام بپارسى اشترمرغ بود و جالينوس گويد كه گوشت نعام كثير الفضول و عسر الهضم بود و رازى گويد گوشت وى بغايت غليظ بود و بايد كه اصلاح آن مانند اصلاح گوشت بط كنند و ابن رضوان گويد پيه وى چون بگيرند و در اول تابستان و آخر بهار در هر موضع كه بنهند مار و عقرب از آنجا بگريزد و چون بوى وى بشنوند غشى آورد و مجرب است و گويند پيه وى محلل اورام حاسيه بلغمى بود و محلل قوى و بر گزيدن عقرب ضماد كردن و آشاميدن نافع بود و دردها را كه از سردى بود سود دهد لاتين STRUTHIO CAMELUS فرانسه AUTRUCHE انگليسى OSTRICH نفط سياه و سفيد بود نيكوترين آن سفيد بود و طبيعت آن گرم و خشك است در چهارم و اسحق گويد تر است و وى لطيف و محلل بود و سده بگشايد و درد وركين و مفاصل و لقوه و فالج و سفيدى كه در چشم بود و دفع نزول آب و ربو و سرفه كهن را نافع بود چون نيم مثقال از وى به آب گرم بياشامند مغص را ساكن كند و بادها بشكند و سردى مثانه را سود دهد و بچهء مرده و مشيمه بيرون آورد و بر گزيدگيها طلا كردن نافع بود و كرم دراز و حب القرع را بيرون آورد و بكشد و اسحق گويد مضر بود به شش و مصلح وى سركه و كثيرا بود و بدل آن نفت سياه و قطران نقد عصفر است و گفته شد نلك شجر زعرور است و گفته شد